Nazif Muhtaroğlu
ENTRAR

Akademik Profil

Nazif Muhtaroğlu

Misafir Araştırmacı · Brandeis University

İslâm felsefesi ve kelâmı, zihin felsefesi, erken modern felsefe ve yapay zekânın kesişiminde çalışan bir akademisyen. Vesilecilik, nedensellik ve özgür irade meseleleri üzerine yirmi yılı aşkın araştırma.

Yayınları İnceleyin İletişime Geçin
Şu an
Brandeis University · 2026→
Önceki
Yale · Harvard
ORCID
0000-0001-8393-5626
01 · Hakkında

Akademik Hayat

Nazif Muhtaroğlu, doktorasını 2012’de Kentucky Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde, “Vesileciliğin İslâmî ve Kartezyen Kökenleri” başlıklı tezi ile tamamlamıştır. Yüksek lisans ve lisans çalışmalarını Boğaziçi Üniversitesi’nde gerçekleştirmiş; 2021’de Türkiye Yükseköğretim Kurulu tarafından Doçent unvanı verilmiştir.

Akademik kariyeri boyunca Harvard (NELC), Boğaziçi, Bahçeşehir, Mimar Sinan ve Yale Üniversitelerinde araştırma ve eğitim faaliyetleri yürütmüştür. 2026 itibarıyla Brandeis Üniversitesi Yakın Doğu ve Musevilik Araştırmaları Bölümü’nde misafir araştırmacı olarak görev yapmaktadır. International Society for the Study of Occasionalism’ın kurucusudur.

2023 yılında Türk Felsefe Derneği tarafından Necati Öner Felsefeye Hizmet Ödülü’ne lâyık görülmüştür.

02 · Akademik Pozisyonlar

Görevler ve Üniversiteler

  1. 2026 →
    Brandeis University Yakın Doğu ve Musevilik Araştırmaları Bölümü · Misafir Araştırmacı
  2. 2024–2026
    Yale University Felsefe Bölümü · Misafir Araştırmacı (Associate)
  3. 2022–2023
    Harvard University Yakın Doğu Dilleri ve Medeniyetleri Bölümü · Misafir Araştırmacı
  4. 2019–2022
    Mimar Sinan University Felsefe Bölümü · Öğretim Görevlisi
  5. 2015–2022
    Bahçeşehir University Genel Eğitim Birimi · Öğretim Görevlisi
  6. 2014–2016
    Boğaziçi University Felsefe Bölümü · Araştırmacı
  7. 2012–2014
    Harvard University NELC · Doktora Sonrası Araştırmacı
03 · Araştırma

Uzmanlık Alanları

Çalışmalar dört temel ekseni bir araya getirir: klasik İslâm kelâmının nedensellik tartışmaları, Descartes ve Malebranche’ın temsil ettiği erken modern düşünce, çağdaş zihin felsefesi ve yapay zekânın felsefi sorunları.

i

İslâm Felsefesi ve Kelâm

Eş‘arî, Mâturîdî ve Bâkıllânî gelenekleri; nedensellik, ilâhî sıfatlar ve özgür irade meseleleri.

ii

Vesilecilik (Occasionalism)

İslâm ve Batı düşüncesinde vesilecilik geleneklerinin karşılaştırmalı incelemesi; Gazzâlî, Malebranche ve modern bilim ile diyaloğu.

iii

Zihin Felsefesi ve YZ

Yapay zekâ, özgür irade ve insan doğası: Mâturîdî perspektifinden çağdaş bilişsel bilim ve nörobilim ile diyalog.

iv

Erken Modern Felsefe

Descartes, Malebranche ve Leibniz; doğa yasaları, nedensellik ve İslâm düşüncesinin Kartezyen geleneğe katkısı.

v

Din Felsefesi

Tanrı’nın varlığı ve birliği, ilâhî basitlik, kötülük problemi; analitik din felsefesi ile kelâm geleneğinin diyaloğu.

vi

Eleştirel Düşünce

Disiplinlerarası eleştirel düşünme ve kamusal felsefe; Aklın Üç Yüzü kitabı ve Logos Criticos kanalı bu alanın ürünleridir.

04 · Süregelen Soruşturma

Vesilecilik

Yeniden Düşünülen Nedensellik

Yirmi yılı aşkın süredir vesilecilik (occasionalism) çalışmaların merkezindedir: tabiatta gerçek tek failin Allah olduğu ve sebep–müsebbep ilişkisinin ilâhî bir âdet olduğunu savunan öğreti. Eş‘arî, Gazzâlî, Bâkıllânî, Geç Osmanlı kelâmcıları ve Kartezyen Batı’da Malebranche tarafından farklı şekillerde temellendirilen bu konum; tarihsel bir merak değil, çağdaş bilim felsefesi, özgür irade tartışmaları ve yapay zekâ felsefesi ile diyaloğa giren canlı bir tez olarak ele alınır.

i · Topluluk

International Society for the Study of Occasionalism

N. Muhtaroğlu tarafından kurulan; vesilecilik meselelerini İslâm ve Batı geleneklerinden araştırmacılarla bir araya getiren ilk uluslararası akademik topluluk.

occasionalism.com →
ii · Üç Kitap

Bir üçleme

İngilizce ve Türkçeyi kapsayan bir üçleme: alanın güncel durumunu sunan büyük derleme cilt ve temel birinci elden metinleri ilk kez Türkçeye kazandıran iki seçki.

  • Occasionalism Revisited (Lockwood Press, 2nd ed., 2025)
  • Vesilecilik · Birinci Kitap (Küre, 2024)
  • Vesilecilik · İkinci Kitap (Küre, 2024)
iii · Makaleler

Hakemli temel çalışmalar

Son AHCI-Q1 makaleleri öğretiyi Hume ile, sinirbilim ile ve modern bilimi kelâmî bir mercekten okuyan Geç Osmanlı vesilecileri ile diyalog hâlinde inceler.

Ibn Sīnā and al-Ghazālī on Causality as Necessary Connection, and Occasionalism Theology and Science · 2025 AHCI · Q1 Akkirmânî's Occasionalist Approach to the Neuroscientific Research on the Human Will Religions · 2024 AHCI · Q1 Engaging Jeffrey Koperski's Decretalism: Is Occasionalism Really Avoidable? Religious Studies · 2024 AHCI · Q1
“Tabiatta zorunluluk olarak adlandırdığımız şey, daha yakından bakıldığında ilâhî âdetin düzenliliğidir; yeniden değerlendirmeye, akla ve sebebe açıktır, asla salt mekanizmaya indirgenemez.”
Nedenselliğe dair kelâmî kavrayış üzerine
05 · Programlar ve Konuşmalar

Kamusal Programlar

Matbu sayfanın ötesinde; televizyon panelleri, uzun soluklu YouTube söyleşileri ve kelâmî düşünceyi geniş bir okuyucu kitlesine ulaştıran bir kamusal kanal ile araştırma kamusal alana taşınır.

Öne Çıkan Program · 2026

Çağdaş İslâm Düşüncesi · Program

Doruk Yayınları · İslâm Düşüncesi Programları

Çağdaş İslâm Düşüncesi derleme cildi (Doruk, 2026) etrafında yapılan, çağdaş İslâm düşüncesinin ufuklarını ve modern bilim ile diyaloğunu ele alan bir söyleşi.

Yayındaki Kanal

Logos Criticos

@logoscriticos

Eleştirel düşünce, mantık ve din felsefesi üzerine Türkçe yayın yapan uzun soluklu YouTube kanalı; akademik felsefeyi kamusal okura taşır.

YouTube’da aç ▸
Panel Katılımı · 2021

"The Existence of God and Other Deities"

Closer To Truth · Global Philosophy of Religion Project · University of Birmingham

YouTube’da izle ▸
06 · Kitaplar

Yazılmış ve Derlenmiş Eserler

Yazar
Free Will and Artificial Intelligence
A Māturīdite Perspective
Palgrave
Hazırlık · Palgrave

Free Will and Artificial Intelligence

Yapay zekâ tartışmalarında özgür irade meselesini Mâturîdî kelâm geleneği üzerinden yeniden çerçeveleyen monografi. Palgrave ile sözleşme aşamasında.

Satın al
Academia.edu
Editör
Occasionalism Revisited
New Essays from the Islamic and Western Philosophical Traditions
Lockwood Press · 2nd Ed. · 2025
2025 · Lockwood Press · 2nd Ed.

Occasionalism Revisited

Vesileciliğin İslâm ve Batı geleneklerindeki güncel okumalarını bir araya getiren genişletilmiş ikinci baskı. Üç bölüm yazara aittir.

Satın al
Lockwood Press Casa del Libro
Aklın Üç Yüzü — Bilge Kültür Sanat
2022 · Bilge Kültür Sanat

Aklın Üç Yüzü

Eleştirel, çok-yönlü ve yenilikçi düşünme biçimlerini bir arada ele alan; akademik ve kamusal okur için yazılmış Türkçe felsefî inceleme.

Satın al
Kitapyurdu
Vesilecilik · Birinci Kitap — Küre Yayınları
2024 · Küre Yayınları

Vesilecilik · Birinci Kitap

İslâm düşünce geleneğinden vesileciliğe dair çekirdek metinlerin Türkçe seçkisi ve eleştirel sunumu.

Satın al
Kitapyurdu
Vesilecilik · İkinci Kitap — Küre Yayınları
2024 · Küre Yayınları

Vesilecilik · İkinci Kitap

Batı düşünce geleneğindeki vesilecilik tartışmalarını ve eleştirel cevapları kapsayan Türkçe seçki.

Satın al
Kitapyurdu

Durdurmak için üzerine gelin · gezinmek için sürükleyin

Diğer Derlemeler ve Hazırlanan Ciltler

Yazılan eserlerin dışında ortak derleme ciltler ve eleştirel neşirler.

Classic Issues in Islamic Philosophy and Theology Today — Springer
2010 · Springer

Classic Issues in Islamic Philosophy and Theology Today

A.-T. Tymieniecka & N. Muhtaroğlu (eds.)

İslâm felsefe ve kelâmının klasik meselelerini çağdaş okur için epistemoloji, metafizik, din felsefesi ve değer teorisi eksenlerinde yeniden ele alan derleme cilt. IPOP Serisi, Cilt 4.

Satın al
Springer
The Logos of Life and Cultural Interlacing — Springer
2014 · Springer

The Logos of Life and Cultural Interlacing

Islamic Philosophy and Occidental Phenomenology in Dialogue · Vol. 7

A.-T. Tymieniecka, N. Muhtaroğlu & D. Quintern (eds.)

Tymieniecka’nın Hayatın Logos’u fenomenolojisi ile İslâm felsefesi arasında kültürlerarası bir karşılaşma; metafizik ve karşılaştırmalı felsefeye katkılar içerir. IPOP Serisi, Cilt 7.

Satın al
Springer
Kavâidü’t-Taḥavvülât fî Ḥarekâti’z-Zerrât — Çizgi Kitabevi
2020 · Çizgi Kitabevi

Kavâidü’t-Taḥavvülât fî Ḥarekâti’z-Zerrât

Parçacıkların Hareketlerindeki Dönüşümün İlkeleri

Ali Sedad · ed. N. Muhtaroğlu & B. Ayan

Ali Sedad Bey’in geç Osmanlı kelâmî atomculuğu ve modern fizik üzerine eserinin, orijinal Osmanlıca el yazmasından hazırlanmış eleştirel Türkçe neşri.

Satın al
Kitapyurdu
Principles of Transformation in the Motion of Particles — Palgrave · Islam & Science
2026 · Palgrave · Islam & Science

Principles of Transformation in the Motion of Particles

Muslim Theology and Modern Science

Ali Sedad · ed., trans., annot. N. Muhtaroğlu

Ali Sedad Bey’in eserinin İngilizce neşri: geç Osmanlı kelâmî atomculuğu ile modern fizik arasında bir köprü; tam editöryel sunum, çeviri ve notlarla.

Satın al
Palgrave
06 · Yayınlar

Hakemli Makaleler ve Bölümler

Uluslararası Hakemli Makaleler AHCI

  1. Ibn Sīnā and al-Ghazālī on Causality as Necessary Connection, and Occasionalism
    Theology and Science, 23(3): 628–639. 2025. AHCI · Q1
    doi.org/10.1080/14746700.2025.2514311
  2. Guided Theistic Rationalism: Al-Ashʿarī's View on Faith and Reason
    Philosophy East and West, Project MUSE. 2025. AHCI · Q2
    dx.doi.org/10.1353/pew.2025.a949968
  3. Engaging Jeffrey Koperski's Decretalism: Is Occasionalism Really Avoidable?
    ortak yazar Shoaib A. Malik · Religious Studies, 1–13. 2024. AHCI · Q1
    doi.org/10.1017/S0034412524000635
  4. Akkirmânî's Occasionalist Approach to the Neuroscientific Research on the Human Will
    Religions, 15(9): 1134. 2024. AHCI · Q1
    doi.org/10.3390/rel15091134
  5. How Much Should or Can Science Impact Theological Formulations? An Ashʿarī Perspective on Theology of Nature
    ortak yazar Shoaib A. Malik · European Journal of Analytic Philosophy, 18(2): 5–35. 2022. AHCI · Q1
    doi.org/10.31820/ejap.18.2.9
  6. Al-Bāqillāni's Cosmological Argument from Agency
    Arabic Sciences and Philosophy, 26(2): 271–289. 2016. AHCI · Q3
    doi.org/10.1017/S0957423916000047

Kitap Bölümleri

  1. Scientific Advances in Understanding Human Nature: An Islamic Occasionalist Perspective
    ortak yazar Macksood Aftab · in Bridging Bioscience & Islam, ed. Asim Padela. Palgrave, 2026: 85–128.
  2. Qādī ʿAbd al-Jabbār
    ortak yazar Mehmet Bulgen · in Islamic Science: Seven Perspectives, ed. Shoaib A. Malik. Routledge, 2026: 65–104.
  3. Late Ottoman Occasionalists on Modern Science
    ortak yazar Ozgur Koca · in Occasionalism Revisited, ed. N. Muhtaroğlu. Lockwood Press, 2025: 111–133.
  4. Ashʿarites, Cartesians and Occasionalism
    in Occasionalism Revisited, ed. N. Muhtaroğlu. Lockwood Press, 2025: 137–174.
  5. Al-Māturīdī's View of Causality
    in Occasionalism Revisited, ed. N. Muhtaroğlu. Lockwood Press, 2025: 17–39.
  6. God's Existence and The Uniqueness Claim
    in Islamic Philosophy of Religion: Essays from Analytic Perspective, ed. M. S. Zarepour. Routledge, 2024: 64–80.
  7. Ali Sedad Bey's (d.1900) Kavâidü't-Taḥavvülât fî Ḥarekâti'z-Zerrât
    in Oxford Handbook of Islamic Philosophy, eds. K. El-Rouayheb & S. Schmidke. Oxford University Press, 2016: 586–606.
  8. The Christian and Islamic Roots of a Holistic Rhetoric
    in Sharing Poetic Expressions, ed. A.-T. Tymieniecka. Springer, 2011: 139–148.
  9. An Occasionalist Defense of Free Will
    in Classic Issues in Islamic Philosophy and Theology Today, eds. A.-T. Tymieniecka & N. Muhtaroğlu. Springer, 2010: 45–62.
  10. A Linguistic Analysis of the Omnipotence Puzzle
    in Logic, Language and Metaphysics, eds. V. Morato & M. Carrara. College Publication, 2009: 197–211.

Türkçe Yayınlar

  1. Plantinga and Ashʿarites on Divine Simplicity
    Kader (Kelam Araştırmaları Dergisi), 18/2: 488–499. 2020.
  2. Tanrı'nın Tekliği'ne Dair Tartışmalar
    Tasavvur (Tekirdağ İlahiyat Dergisi), 6/2: 1153–1164. 2020.
  3. Tanrı'nın Tekliğine Dair Modal Argüman
    Felsefe Arkivi, 51: 179–186. 2019.
  4. What is Wrong with Concurrentism?
    Kaygı, 23: 129–144. 2014.
  5. An Occasionalist Approach to Miracles
    İslâm Araştırmaları Dergisi / Turkish Journal of Islamic Studies, 22: 71–93. 2009.
  6. Nicolas Malebranche
    in Düşüncenin Serüveni, ed. B. A. Çetinkaya. İnsan Yayınları, 2016, c. 3: 115–124.
  7. Ebu'l-Hasan El-Eş'arî
    in Düşüncenin Serüveni, ed. B. A. Çetinkaya. İnsan Yayınları, 2016, c. 5: 169–182.
Kitap kritikleri ve kamusal yazılar
  • Mehmet Bulgen, Criticisms of Atomism in Classical Islamic Thought. Cumhuriyet Theology Journal, 22(1): 743–746. 2018.
  • Khaled El-Rouayheb, Islamic Intellectual History in the Seventeenth Century. Nazariyat, 2(4): 193–197. 2016.
  • Ibrahim M. Abu-Rabi (ed.), Theodicy and Justice in Modern Islamic Thought: The Case of Said Nursi. Philosophy East and West, 62(3): 608–610. 2012.
  • Hamidreza Ayatollahi, The Existence of God: Mulla Sadra’s Seddiqin Argument. Philosophy East and West, 58(2): 283–285. 2008.
  • “Özel Adların Anlamı Hakkında Bazı Notlar”, Öncül Analitik Felsefe Dergisi, 2021.
  • “Taş Paradoksu: Gazzâlî ve Aquinas Üzerinden Bir Çözüm Önerisi”, Öncül Analitik Felsefe Dergisi, 2021.
  • “Kategori Hataları, Paradokslar: Husserl ve Russell”, Öncül Analitik Felsefe Dergisi, 2021.
07 · Konuşmalar

Seçilmiş Sunum ve Konferanslar

  1. 2024

    "Causality as a Necessary Connection, Occasionalism and A Response to Hume"

    Global Philosophy Group · Yale University · Ekim 2024

  2. 2024

    "AI and Free Will: Kalāmic Perspectives"

    Arabic Philosophy Group · Yale University · Şubat 2024

  3. 2023

    "AI and Free Will: Ashʿarite and Māturīdite Kalām Perspectives"

    5. Yıllık İslâm Felsefesi Konferansı · Harvard University · Aralık 2023

  4. 2022

    "Qādī ʿAbd al-Jabbār's View of Science"

    4. Yıllık İslâm Felsefesi Konferansı · Harvard University · Aralık 2022

  5. 2022

    "Revisiting Kalam Foundationalism in Response to Contemporary Challenges"

    Imagining Islamic Epistemology for the 21st Century · Cambridge Muslim College · Temmuz 2022

  6. 2021

    "The Existence of God and Other Deities" · Davetli Panel

    Closer To Truth · Global Philosophy of Religion Project · University of Birmingham · Haziran 2021 · YouTube

  7. 2018

    "An Analysis of Strong Artificial Intelligence in terms of Two Ontologies"

    YZ Konferansı · Cambridge Muslim College · Eylül 2018

  8. 2017

    "The Māturīdite View on Human Will and Contemporary Cognitive Psychology"

    Maturidi Konferansı · Kalam Research and Media · Amman · Ekim 2017

  9. 2016

    "The Islamic Background of Descartes's Laws of Nature"

    Çalıştay: Erken Modern Doğa Yasaları · Oxford University · Temmuz 2016

  10. 2013

    "Al-Māturīdī's View of Causality"

    Doğu ve Batı’da Vesilecilik Konferansı · Harvard University · Mayıs 2013

Düzenlenen konferanslar
  • "Occasionalism and Theories of Causality", Boğaziçi Üniversitesi, 2-7 Haziran 2015. (co-organized with Chryssi Sidiropoulou)
  • "Occasionalism East and West", Harvard University, 4-5 Mayıs 2013.
  • "Poetic Expressions: Saying the Same in Different Ways", Harvard University, 13-14 Ağustos 2009. (co-organized with A.-T. Tymieniecka)
  • "Islamic Philosophy and Theology Today", University of Kentucky, 28-30 Eylül 2007. (co-organized with Oliver Leaman)
08 · Eğitim

Verilen Dersler

Bahçeşehir Üniversitesi

2015–2022
  • Mantık I / Eleştirel Düşünce
  • Modern (Sembolik) Mantık
  • Klasik Mantık
  • İslâm Felsefesi
  • Din Felsefesi
  • Etik

Mimar Sinan Üniversitesi

2019–2022
  • Orta Çağ Felsefesi II: İslâm Dünyası
  • Orta Çağ Felsefesi I: Hristiyan Dünyası
  • Din Felsefesi

Boğaziçi Üniversitesi

2013–2015
  • Ghazalian Synthesis
  • The Cartesian Tradition
  • Main Intellectual Traditions in Islam

University of Kentucky

2007–2012
  • Introduction to Logic
  • Introduction to Philosophy
  • Ancient–Medieval Philosophy
  • Asian Philosophy

Tez Danışmanlığı

  • Zahra Karandish. A Critical Assessment of Hume's and al-Ghazālī's Views on Critique of Causation. M.A. Thesis · Boğaziçi University, 2018. (eş danışman)
  • Ahmet Halil Oğuzhan Gül. Leibniz's Criticism of Occasionalism and a Response through a Reconstruction of al-Ghazālī's and Malebranche's Arguments. M.A. Thesis · Boğaziçi University, 2019. (eş danışman)
09 · Ödüller ve Üyelikler

Tanınma ve Liderlik

Ödüller ve Burslar

  1. 2023 Necati Öner Felsefeye Hizmet Ödülü · Türk Felsefe Derneği
  2. 2014–16 TÜBİTAK BİDEB-2232 Araştırma Bursu
  3. 2014–15 Kalam Research & Media Center / John Templeton Foundation · Kitap Yazma Bursu
  4. 2015 Kalam Research & Media Center / John Templeton Foundation · Konferans Bursu
  5. 2013 Harvard Felsefe Bölümü & Bilim, Din, Kültür Programı · Konferans Desteği
  6. 2011 University of Kentucky Lisansüstü Akademik Yıl Bursu
  7. 2007 University of Kentucky Commonwealth Araştırma Ödülü

Kurucu ve Üyelikleri

Kurucu

International Society for the Study of Occasionalism

Vesilecilik araştırmalarını uluslararası düzlemde bir araya getiren akademik topluluk.

occasionalism.com →
Kurucu

Logos Criticos

Eleştirel düşünme ve felsefe üzerine Türkçe akademik içerik üreten YouTube kanalı.

YouTube · @logoscriticos →
Üye

Yapay Zekâ Politikaları Derneği (AIPA)

Yapay zekâ politikaları üzerine çalışan akademik dernek.

aipaturkey.org →
Sertifika

APPA Philosophical Counseling

American Philosophical Practitioners Association tarafından sertifikalı felsefî danışmanlık.

10 · İletişim

İletişim ve Profiller

Akademik işbirlikleri, yayın daveti, konferans çağrıları ve danışmanlık talepleri için.

Brandeis University
Department of Near Eastern and Judaic Studies
Lown 211, MS 054 · 415 South Street
Waltham, MA 02453, USA

Akademik Profiller